Mô hình phòng xử án mới thể hiện bình đẳng, dân chủ, khách quan

04:03 | 20/03/2018
|

Nhằm thể hiện vị trí, vai trò trung tâm của Hội đồng xét xử (HĐXX); đảm bảo quyền bình đẳng trước tòa án, nguyên tắc tranh tụng trong xét xử, quyền bào chữa của bị cáo, quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, từ ngày 1/1/2018, TAND hai cấp tỉnh thực hiện xét xử theo mô hình phòng xử án mới theo Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC (Thông tư 01) của TAND tối cao. 

Nhằm thể hiện vị trí, vai trò trung tâm của Hội đồng xét xử (HĐXX); đảm bảo quyền bình đẳng trước tòa án, nguyên tắc tranh tụng trong xét xử, quyền bào chữa của bị cáo, quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, từ ngày 1/1/2018, TAND hai cấp tỉnh thực hiện xét xử theo mô hình phòng xử án mới theo Thông tư số 01/2017/TT-TANDTC (Thông tư 01) của TAND tối cao. Những thay đổi của phòng xử án mới được đánh giá sẽ tác động tích cực tới chất lượng xét xử, bởi việc tranh tụng tại tòa đảm bảo bình đẳng, dân chủ và khách quan hơn.

Trước khi Thông tư 01 được ban hành, vị trí chỗ ngồi của những người tiến hành tố tụng và tham gia tố tụng thường được bố trí theo mô hình: Phần bục cao trong phòng xử án, chính giữa là HĐXX, bên phải là vị trí ngồi của đại diện Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) và bên trái là vị trí ngồi của thư ký phiên tòa; ở dưới phía trước là vành móng ngựa. Hai bên hội trường là nơi bố trí cho luật sư, người bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho những người tham gia tố tụng hoặc cho người giám định, người phiên dịch (nếu có).

Theo Thông tư 01, mô hình phòng xử án mới được bố trí như sau: Vị trí dưới Quốc huy chỉ còn duy nhất HĐXX, điều này thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật, nâng cao vai trò, vị thế trung tâm của HĐXX. Đồng thời, thể hiện sự khách quan, công tâm của HĐXX khi đứng ở vị trí “trọng tài” xem xét quyết định, phân định trên cơ sở hoạt động tranh tụng của bên buộc tội và bên gỡ tội; bên nguyên đơn và bên bị đơn.

Cùng với đó, đại diện VKSND giữ quyền công tố tại tòa và luật sư bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho những người tham gia tố tụng được bố trí chỗ ngồi ngang hàng, thể hiện sự bình đẳng trong tranh tụng. Từ đó, nâng cao chất lượng tranh tụng trong phiên tòa xét xử.

Một điểm mới quan trọng trong mô hình xử án mới là vành móng ngựa cũng sẽ được loại bỏ và được thay thế bằng "Bục khai báo". Điều này phù hợp với quy định của Hiến pháp, nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng hình sự, đó là nguyên tắc suy đoán vô tội.

Sẽ không ai bị coi là có tội, phải chịu hình phạt khi chưa có bản án kết tội của tòa án đã có hiệu lực pháp luật, qua đó, đảm bảo quyền công dân của đương sự cũng như thể hiện tính nhân văn trong hoạt động xét xử.

Đồng chí Đỗ Thế Bình, Chánh án TAND thành phố Vĩnh Yên cho biết: Qua thực tế xét xử theo mô hình phòng xử án mới, nhất là đối với phòng tòa xử án hình sự cho thấy, việc tranh tụng giữa kiểm sát viên với luật sư và những người tham gia tố tụng khác dân chủ, bình đẳng hơn.

Tại phiên tòa, đặc biệt là phần tranh luận, bị cáo, người bị hại, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự được quyền trình bày ý kiến tranh luận của mình, được tham gia đối đáp với các ý kiến, quan điểm trái ngược với ý kiến, quan điểm của mình một cách công bằng, dân chủ và khách quan.

Mô hình phòng xử án mới sẽ được áp dụng đối với các vụ án hình sự, hành chính, dân sự, kinh doanh thương mại, phá sản với tinh thần hướng tới sự bình đẳng giữa các chủ thể tham gia tố tụng, khẳng định quyền phán xét nhân danh Nhà nước chỉ thuộc về HĐXX của tòa án. Đây được xem là khâu cốt lõi của lộ trình cải cách tư pháp.

Hiện nay, việc xử án theo mô hình mới còn gặp một số khó khăn do cơ sở vật chất chưa đáp ứng theo chuẩn mô hình mới. Khắc phục khó khăn, TAND 2 cấp trong tỉnh căn cứ vào tình hình thực tế, linh hoạt sử dụng các thiết bị có sẵn để bố trí, sắp xếp đúng vị trí chỗ ngồi theo đúng quy định của Thông tư 01. Tại TAND tỉnh, đã xét xử theo mô hình xử án mới 46 vụ, trong đó có 18 vụ án hình sự.

Có thể nói việc đổi mới vị trí ngồi của những người tiến hành tố tụng, người tham gia không chỉ là sự thay đổi về hình thức phiên tòa, mà còn là sự thể hiện tinh thần đổi mới, cải cách tư pháp; đề cao nguyên tắc tranh tụng, quyền bào chữa của bị can, bị cáo, vai trò của luật sư, người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự trong hoạt động tố tụng.

Thu Nhàn