Vĩnh Phúc gìn giữ và phát huy giá trị nghệ thuật hát chèo

01:03 | 13/03/2018
|

Vĩnh Phúc được coi là một trong những nôi nghệ thuật hát chèo của Việt Nam. Gắn liền với văn minh lúa nước, với sinh hoạt làng xã, nghệ thuật hát chèo có sức sống mạnh mẽ và lan tỏa sâu rộng. 

Vĩnh Phúc được coi là một trong những nôi nghệ thuật hát chèo của Việt Nam. Gắn liền với văn minh lúa nước, với sinh hoạt làng xã, nghệ thuật hát chèo có sức sống mạnh mẽ và lan tỏa sâu rộng. Những năm gần đây, nghệ thuật hát chèo của Vĩnh Phúc đã đi sâu vào đời sống, đáp ứng nhu cầu thưởng thức văn hóa nghệ thuật của nhân dân trong tỉnh.

Theo các nhà nghiên cứu, nghệ thuật hát chèo xưa phân nôi vùng chèo châu thổ sông Hồng thành 4 chiếng chèo: Đông, Đoài, Nam, Bắc, với kinh đô Thăng Long - Hà Nội ở vị trí trung tâm. Chiếng chèo xứ Đoài gồm khu vực các tỉnh: Hà Tây, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Tuyên Quang. Vùng này xưa là trấn Sơn Tây. Chèo xứ Đoài mang âm hưởng của hát xoan, hát dô, dân ca Phú Thọ và cò lả. Chiếng chèo xứ Bắc gồm các vùng: Bắc Ninh, Bắc Giang và một phần Hà Nội...

Tiểu phẩm "Đệ nhất lang băm" của Nhà hát Chèo Vĩnh Phúc tạo ấn tượng tốt với khán giả.

Theo PGS.TS Đinh Quang Trung, Viện trưởng Viện Sân khấu - Điện ảnh: "Qua sự hình thành và phát triển của 4 chiếng chèo, chúng ta có thể thấy sự hình thành và phát triển của chiếng chèo Vĩnh Phúc gắn liền với sự hình thành và phát triển chiếng chèo xứ Đoài. Chèo cũng được xem là một trong những đại diện tiêu biểu cho văn hóa dân gian của tỉnh Vĩnh Phúc".

Vĩnh Phúc là một miền quê xứ Đoài xưa, có truyền thống hát chèo. Những làn điệu đò đưa, sa lệch chênh, sử bằng... đã ăn sâu vào tâm trí mỗi người dân. Ngay từ những năm 1924, soạn giả - nhà cách tân chèo Nguyễn Đình Nghị đã xuất bản vở hát "Khôn có giống", trong đó, có tên các điệu hát có liên quan đến con người và quê hương Vĩnh Phúc. Một thời gian dài, nghệ thuật chèo bị mai một đi phần nào.

Được sự quan tâm của tỉnh, năm 2005, Đoàn nghệ thuật Chèo được thành lập trên cơ sở tiền thân là Đoàn cải lương Vĩnh Phúc. Thời gian này, đoàn đã mời các nghệ nhân có chuyên ngành chèo như: Nghệ sĩ Văn Thân, Hương Dịu, Tuấn Nghi, Phương Lan... và các nhạc công trong Câu lạc bộ chèo tỉnh hướng dẫn các làn điệu dân ca chèo cơ bản; xây dựng các trích đoạn chèo truyền thống như: Thị Mầu lên chùa, Mẹ Đốp, Vu quy... với các nghệ sĩ Huy Chúc, Mỹ Lệ, Hồng Hợi, Lệ Mỹ... đã gây được nhiều ấn tượng đối với nhân dân thông qua các đêm diễn. Nghệ thuật chèo như một làn gió hấp dẫn mọi người dân trong tỉnh.

Các địa phương như: Xã Ngọc Mỹ (Lập Thạch), xã Đồng Tĩnh (Tam Dương), xã Ngọc Thanh (Phúc Yên)... đã được Đoàn nghệ thuật Chèo tới biểu diễn nhằm mang hơi thở của nghệ thuật chèo đến với bà con vùng sâu, vùng xa với các vở diễn: “Lời ru hai người mẹ”, “Trang chủ Sơn Đông”…

Quan tâm đầu tư nhằm khôi phục lại nghệ thuật chèo truyền thống, tỉnh đã cho phép nâng cấp Đoàn nghệ thuật Chèo thành Nhà hát chèo Vĩnh Phúc; đầu tư xây dựng trụ sở làm việc với quy mô 4.500 m2, không gian, sân khấu đẹp, hiện đại với đội ngũ diễn viên chuyên nghiệp. Nhà hát chèo cũng đã đầu tư nhiều kinh phí, tâm huyết để dựng các vở diễn ca ngợi các anh hùng dân tộc - niềm tự hào của Vĩnh Phúc như: Trần Nguyễn Hãn, Nguyễn Thái Học, Triệu Thái, Kim Ngọc... với các vở diễn: "Trang chủ Sơn Đông", "Tình trong nghĩa lớn", "Gươm báu truyền ngôi", "Thị ngự sử về làng", "Quả ngọt trái mùa"...; một số tiểu phẩm, vở hài ngắn như: “Còn non lắm”, “Đệ nhất lang băm”, “Của gia bảo”...

Nhằm bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật chèo truyền thống, những năm qua, Nhà hát Chèo Vĩnh Phúc không chỉ dàn dựng hàng chục vở diễn với nhiều thể loại, đề tài khác nhau, hướng tới nhu cầu thưởng thức nghệ thuật trong giai đoạn hiện nay, mà còn hướng tới đối tượng trẻ, dàn dựng chương trình biểu diễn sân khấu học đường với các trích đoạn chèo cổ tại một số trường THCS trong tỉnh. Đồng thời, triển khai xây dựng mô hình sân khấu nhỏ tại một số điểm du lịch như: Khu danh thắng Tây Thiên (Tam Đảo); Khu du lịch Đại Lải (Phúc Yên)...

Trong suốt những năm qua, chèo đã đi sâu vào tâm hồn người dân Vĩnh Phúc. Nhiều CLB chèo phát triển và hoạt động sôi nổi như: CLB chèo - dân ca Ái Văn, Bá Cầu ở xã Sơn Lôi (Bình Xuyên); CLB chèo Hội Người cao tuổi xã Thanh Trù (Vĩnh Yên); CLB sân khấu chèo huyện Vĩnh Tường; CLB chèo xã Đồng Thịnh (Sông Lô); CLB chèo các xã Đồng Văn, Đồng Cương, Nguyệt Đức, Tam Hồng (Yên Lạc)...

Với 16 CLB chèo trong toàn tỉnh đã góp phần đẩy mạnh nghệ thuật chèo ngày càng phát triển. Nhiều nghệ nhân một thời như: Văn Thân, Đắc Bình...vẫn đam mê cháy bỏng với nghệ thuật chèo. Dù tuổi cao, nhưng hàng ngày, các nghệ sĩ vẫn tham gia các CLB và phối hợp với các đơn vị tổ chức dạy hát chèo cho các em học sinh, những người đam mê nghệ thuật chèo.

Nghệ nhân Nguyễn Văn Thân cho biết: "Cách đây 70 năm, từ khi tôi còn nhỏ, Vĩnh Phúc đã có gánh chèo. Nhiều vở diễn của các gánh chèo đã đi vào tâm trí người dân lúc bấy giờ như "Thị Mầu lên chùa". Trong những năm 50 của thế kỷ XX, nghệ thuật chèo như một động lực để nhân dân ra sức phấn đấu, thi đua xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Theo thời gian, nghệ thuật chèo của Vĩnh Phúc có một sức sống bền bỉ và mãnh liệt, minh chứng qua sự phát triển ngày càng nhiều, càng chất lượng của các CLB hát chèo, với nhiều vở diễn đặc sắc, có sức hút và đạt các giải thưởng cao tại các cuộc thi quốc gia.

Việc bảo tồn và phát huy nghệ thuật chèo truyền thống không chỉ lưu giữ giá trị quý giá mà còn góp phần đưa phong trào văn hóa, văn nghệ của địa phương ngày một phát triển, nhân rộng và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân.

Bài, ảnh Thu Thủy