Vì sao nông dân bỏ ruộng?

08:10 | 18/10/2019
|

Kỳ II: Khó giải bài toán nông dân "ly điền"


(Tiếp theo và hết)

Kỳ II: Khó giải bài toán nông dân "ly điền"

Những thửa ruộng bị bỏ hoang không chỉ làm mất đi nguồn thu nhập của người nông dân mà còn tác động tiêu cực đến quá trình sản xuất nông nghiệp. Đã đến lúc, cần nhận diện đúng thực trạng của vấn đề để đưa ra các giải pháp, cơ chế đồng bộ, tạo sự phát triển bền vững cho ngành Nông nghiệp.

Hình thành những mô hình sản xuất tập trung

Vụ Đông năm nay, cánh đồng thôn Cao Quang, xã Cao Minh, thành phố Phúc Yên được ví như “xôi đỗ”, xen kẽ ruộng trồng hoa màu và ruộng bỏ hoang. Vụ này, gia đình bà Nguyễn Thị Lợi, thôn Cao Quang trồng 4 sào rau màu các loại.

Nhờ áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ bán tự động trong sản xuất nông nghiệp, mô hình trồng hoa trong nhà kính của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ nông nghiệp Trung Kiên, thị trấn Hợp Hòa, huyện Tam Dương đem lại năng suất, hiệu quả kinh tế cao. Ảnh Trà Hương

Do các thửa ruộng của gia đình đều nằm cạnh mấy thửa ruộng bỏ hoang nên việc sản xuất rất vất vả mà hiệu quả kinh tế không cao. Chuột, ốc bươu vàng, sâu bệnh… trú ngụ ở những thửa ruộng hoang bên cạnh thường xuyên sang phá hoại rau màu. Không những thế, bà gặp khó khăn khi thuê máy móc làm đất vì diện tích ít, manh mún nên các chủ máy không nhận.

Những ảnh hưởng xấu đến nền nông nghiệp, tình hình an ninh lương thực và an sinh xã hội xuất phát từ tình trạng nông dân bỏ ruộng đã rõ. Tuy nhiên, nhìn theo hướng tích cực, khi nông dân bỏ ruộng để làm việc khác, phần ruộng họ để lại sẽ mở ra cơ hội cho những cá nhân, tổ chức tâm huyết với sản xuất nông nghiệp và có năng lực đầu tư, tập trung tích tụ ruộng đất, hình thành nên vùng sản xuất tập trung, áp dụng KHKT, cơ giới hóa để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Xa hơn, đây sẽ là tiền đề để thực hiện định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao…

Theo bà Nguyễn Việt Xuân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, giải pháp mang tính bền vững nhằm giảm thiểu tình trạng nông dân bỏ ruộng là tăng hiệu quả sản xuất nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho người nông dân.

Trong những năm qua, tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp, tham gia xây dựng vùng nguyên liệu tập trung gắn kết việc sản xuất và tiêu thụ nông sản theo chuỗi giá trị. Từ đó, tạo sự liên kết bền vững giữa doanh nghiệp với nông dân.

Đến nay, Công ty TNHH Đầu tư sản xuất và Phát triển nông nghiệp VinEco Tam Đảo (VinEco) đã tổ chức ký kết hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm rau an toàn với 5 công ty, HTX sản xuất rau an toàn trên địa bàn tỉnh. Mỗi ngày, các công ty, HTX cung cấp cho thị trường và VinEco 5 - 7 tấn rau, củ, quả các loại.

Bên cạnh đó, một số đơn vị khác cũng ký kết hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ với các HTX rau an toàn, mỗi ngày cung cấp 2 - 3 tấn rau, củ, quả các loại cho các bếp ăn tập thể với giá bán trung bình từ 10 - 15 nghìn đồng/kg, cao hơn so với rau thông thường từ 2 - 3 nghìn đồng/kg.

Đây là động lực quan trọng để thúc đẩy việc phát triển, mở rộng diện tích rau an toàn trên địa bàn tỉnh. Qua đó, góp phần hạn chế tình trạng sản xuất rau củ nhỏ lẻ, manh mún.

Đồng thời, giúp người nông dân yên tâm sản xuất, tăng chất lượng sản phẩm, nâng cao sức cạnh tranh của nông sản trên thị trường; góp phần đưa rau, củ, quả trở thành ngành chủ lực hướng tới xuất khẩu đúng với mục tiêu và chiến lược phát triển đề án Tái cơ cấu ngành Nông nghiệp của tỉnh.

Nhưng còn nhiều khó khăn...

Tuy nhiên, thời gian qua, số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp trên địa bàn tỉnh còn thấp, chưa tương xứng với tiềm năng. Theo nhiều cá nhân, tổ chức, khi bắt tay vào thực hiện, họ gặp phải nhiều rào cản.

Trong đó, có một thực tế là, nhiều nông dân chán ruộng, bỏ ruộng nhưng vẫn có tâm lý “giữ đất” cho đời sau. Ngoài ra, họ cũng đưa ra không ít lý do để từ chối cho thuê đất lâu dài.

Để có thể thuê lại được ruộng đất của nông dân, dồn đổi thành những khu sản xuất tập trung làm dự án nông nghiệp, các doanh nghiệp phải đàm phán, vận động hàng chục, thậm chí hàng trăm, hàng nghìn hộ dân.

Chỉ cần vài hộ không đồng ý, không có mặt bằng sản xuất tập trung, dự án khó có thể triển khai. Khó khăn, phức tạp như vậy nên cả doanh nghiệp và chính quyền địa phương đều rất dễ nản.

Một trường hợp cụ thể: Năm 2016, UBND xã Hợp Thịnh, huyện Tam Dương mời 1 doanh nghiệp về địa phương thuê lại đất nông nghiệp của người dân để thực hiện dự án nông nghiệp quy mô lớn. Tuy nhiên, sau cuộc đàm phán với hàng trăm hộ dân, doanh nghiệp đành bỏ cuộc vì người dân đòi giá thuê đất cao gấp đôi giá thị trường.

Tương tự như vậy, Công ty TNHH Gia Bảo – Cargo, xã Hoàng Lâu, huyện Tam Dương là một trong những doanh nghiệp đầu tiên làm nông nghiệp công nghệ cao của tỉnh. Năm 2016, công ty đã đầu tư gần 7 tỷ đồng để mua lại 3ha đất nông nghiệp của người dân địa phương. Đồng thời, đầu tư hơn 4 tỷ đồng để xây dựng hệ thống điện nước và khu nhà kính hiện đại với tổng diện tích 7.500 m2 theo công nghệ Israel.

Anh Phạm Văn Xuân, Giám đốc công ty cho biết, để có được mặt bằng sản xuất tập trung quy mô như hiện nay, anh phải mất gần 3 năm mới có thể đàm phán thành công với 50 hộ dân.

Tuy nhiên, đến nay, anh vẫn chưa thể chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang đất nông nghiệp khác để hoàn thiện thủ tục vay vốn tại ngân hàng. Thiếu vốn, dự án nông nghiệp của anh đành phải tạm gác để chờ đợi những thay đổi từ cơ chế, chính sách trong thời gian tới.

Phùng Hải