Hướng đi nào cho chăn nuôi phát triển bền vững?

10:10 | 15/10/2019
|

Kỳ 1: Hậu quả “cơn bão” dịch tả lợn châu Phi


Kỳ 1: Hậu quả “cơn bão” dịch tả lợn châu Phi

Hơn 280 lợn thịt, 30 lợn nái của gia đình ông Nguyễn Văn Sơn, khu Đồng Nắng, xã Nguyệt Đức, huyện Yên Lạc bị dịch tả lợn châu Phi "xóa sổ

Sau gần 7 tháng từ khi xuất hiện “cơn bão” dịch Tả lợn châu Phi (DTLCP), đến nay, bệnh đã lây lan ra 9 huyện, thành phố với số lợn ốm, chết bị tiêu hủy lên tới hơn 100 nghìn con, gây thiệt hại chưa từng có về kinh tế cũng như phá vỡ cơ cấu ngành chăn nuôi. Nguy hiểm hơn, dịch chưa có dấu hiệu dừng lại, chưa có vắc xin phòng bệnh và thuốc điều trị; đường truyền lây phức tạp, khó kiểm soát; mầm bệnh có sức đề kháng cao với môi trường. Nguy hại hơn, dịch bệnh không chỉ “xâm nhập” các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ mà ngay cả những trang trại chăn nuôi lớn.

Nỗi đau nơi dịch bệnh đi qua

Về xã Cao Minh - điểm chăn nuôi lợn lớn nhất của thành phố Phúc Yên những ngày này, dọc đường vào các thôn: Xuân Hòa 1, Hiển Lể… là màu trắng của vôi bột, không khí buồn tênh, im hẳn tiếng lợn. Đằng sau những gương mặt thất vọng, buồn rầu của người chăn nuôi là những cánh cửa trại khép im lìm, bên trong sạch bách không còn một mống lợn. “Cơn bão” DTLCP đầu tháng 4/2019 đến nay đã làm hơn 2.300 con lợn của 123 hộ chăn nuôi của địa phương phải tiêu hủy với gần 200 tấn.

Chiếm 30% tổng cơ cấu kinh tế của xã, chăn nuôi lợn trước kia đã giúp nhiều gia đình trên địa bàn có cuộc sống ổn định với thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm, thậm chí có những hộ trở thành triệu phú...; vậy mà giờ đây, khi “bão” DTLCP càn quét, nhiều trang trại chỉ còn lại những khu chuồng trống rỗng cùng với những khoản nợ chất chồng.

Nằm giữa cánh đồng, cách biệt hẳn với những hộ chăn nuôi khác, nhưng trang trại của gia đình ông Nguyễn Văn Điền, thôn Xuân Hòa 2 vẫn không tránh nổi sự lây lan từ “cơn bão” DTLCP. 15 con lợn bị “xóa sổ”, toàn bộ tiền tích cóp của gia đình “đội nói ra đi” để lại món nợ hơn 100 triệu đồng chưa biết bao giờ mới trả được. Ánh mắt đượm buồn, ông Điền tâm sự: “Chỉ nghĩ đơn giản, người khác chăn nuôi được cớ gì mình lại không. Đầu năm 2019, gia đình vay vốn ngân hàng đầu tư chuồng trại nuôi 15 con lợn với hy vọng lứa lợn đầu tiên sẽ cho giá cao. Thế nhưng chưa kịp chờ đến ngày xuất bán, tháng 4/2019 vừa qua, toàn bộ đàn lợn của gia đình bị tiêu hủy do mắc bệnh DTLCP. Đổ bao nhiêu tiền của, công sức đầu tư vào chăn nuôi lợn, giờ gia đình tôi lại phải đau xót nhìn cảnh chuồng trại trống không. Hy vọng duy nhất của gia đình lúc này là khoản tiền hỗ trợ tiêu hủy lợn dịch của nhà nước để trả lãi ngân hàng và tiền thức ăn chăn nuôi còn nợ".

Không chỉ tàn phá những hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, “cơn bão” DTLCP còn quét tới cả những hộ chăn nuôi quy mô lớn với hệ thống chuồng trại được đầu tư bài bản. Chỉ trong mấy ngày, hơn 80 lợn nái, 800 lợn thịt và hơn 100 lợn sữa của gia đình bà Tạ Thị Tâm, khu Đồng Nắng, xã Nguyệt Đức (Yên Lạc) buộc phải tiêu hủy do mắc bệnh DTLCP. Hơn 20 năm gắn bó với nghề chăn nuôi lợn, chưa bao giờ bà Tâm chứng kiến sự tàn phá ghê gớm của một loại dịch bệnh như thế.

Bà buồn bã cho biết: Kể từ năm 2017, đây là “cơn bão” thứ 3 đẩy người chăn nuôi đến bước đường cùng. Lần thứ nhất vào đầu năm 2017, cơn “bão giá” đẩy giá lợn hơi xuống mức đáy 16 nghìn đồng/kg khiến nhiều hộ chăn nuôi điêu đứng, thậm chí nhiều hộ gia đình lâm vào cảnh sạt nghiệp. Chưa kịp vực dậy, cuối năm 2017 lại dính ngay dịch lở mồng long móng. Năm nay, từ sau Tết, các chủ chăn nuôi luôn phập phồng lo lắng, chịu cảnh giá lợn tuột dốc trước thông tin DTLCP tràn lan trên các phương tiện thông tin đại chúng. Chủ động phòng chống DTLCP, gia đình bà Tâm đã đầu tư mua các loại thuốc khử trùng, rắc vôi bột, kiểm soát chặt chẽ các nguồn lây bệnh, thực hiện đúng hướng dẫn về công tác phòng, chống dịch bệnh. Nào ngờ vẫn không tránh khỏi, ngót 1.000 con lợn của gia đình bị “xóa sổ”. 5 dãy chuồng nuôi trắng trơn với thiệt hại hơn 1 tỷ đồng cùng khoản nợ ngân hàng, bà chưa biết sau bao lâu nữa mới có thể tái đàn, tiếp tục chăn nuôi. 5 nhân lực trong gia đình bỗng dưng được “nhàn” một cách bất đắc dĩ.

Ông Tạ Hồng Thắng, Chủ tịch UBND xã Nguyệt Đức cho biết: DTLCP bùng phát làm cho 90% tổng đàn lợn của địa phương bị tiêu hủy. Số lợn chết nhiều đến nỗi địa phương không có chỗ chôn vì 3 hố chôn lấp xác lợn tại 3 xứ đồng là Đinh Xá, Xuân Đài và Nghinh Tiến đã rơi vào tình trạng quá tải. Hiện, nhiều hộ chăn nuôi bỏ trống chuồng tìm nghề khác để mưu sinh, kiếm tiền trả nợ.

Theo số liệu rà soát, tổng hợp của các huyện, thành phố, thời điểm tháng 3/2019, toàn tỉnh có hơn 29 nghìn hộ chăn nuôi lợn. Trong đó, nuôi dưới 30 con gần 24 nghìn hộ; nuôi từ 30 con đến dưới 100 con gần 3.900 hộ, nuôi từ 100 con trở lên 590 hộ và 49 cơ sở chăn nuôi theo hình thức nuôi gia công hoặc do doanh nghiệp tự chăn nuôi với tổng đàn gần 640 nghìn con (không tính lợn con theo mẹ). Mặc dù các cấp, ngành, địa phương và người chăn nuôi đã quyết liệt thực hiện các biện pháp phòng, chống, khống chế dịch bệnh, song từ ngày 27/3-8/10/2019,bệnh DTLCP xảy ra tại 6.405 hộ ở 815 thôn, tổ dân phố thuộc 129 xã, phường, thị trấn trên địa bàn 9 huyện, thành phố, khiến hàng chục vạn con lợn bị tiêu hủy và làm suy giảm 25% tổng số đàn so với thời điểm trước khi có dịch, ước tính thiệt hại hơn 200 tỷ đồng; nhiều chuồng trại “xóa sổ”, không ít người chăn nuôi đứng trước nguy cơ phá sản.

Chăn nuôi nhỏ lẻ, “mồi lửa” dịch bệnh

Với tốc độ lây lan nhanh, huyện Yên Lạc là địa phương có số lợn bị tiêu hủy lớn thứ hai của tỉnh. Ngày 24/4/2019, ổ dịch đầu tiên của huyện được phát hiện tại xã Trung Nguyên, đến ngày 20/9/2019, DTLCP đã xuất hiện tại 1.441 hộ thuộc 17/17 xã, thị trấn với hơn 31 nghìn con phải tiêu hủy, tương đương hơn 2.200 tấn. Ông Nguyễn Chí Thiết, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Yên Lạc cho biết: Nguyên nhân dẫn đến DTLCP lây lan nhanh là do mật độ chăn nuôi cao, các chuồng nuôi của các hộ được xây dựng gần nhau; nhiều khu chăn nuôi chưa được quy hoạch xa khu dân cư. Một số hộ chăn nuôi lợn, nhất là chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn chưa thực hiện đầy đủ quy trình chăn nuôi an toàn sinh học; việc kiểm soát người, phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi, kiểm soát thức ăn chăn nuôi, vệ sinh khử trùng tiêu độc chưa thường xuyên theo hướng dẫn. Chính quyền địa phương một số xã chưa thực sự quyết liệt đồng hành cùng người chăn nuôi trong công tác phòng, chống, dập dịch.

Không thể phủ nhận, thời gian qua, chăn nuôi nông hộ quy mô nhỏ đã làm tốt vai trò duy trì, phát triển tổng đàn, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người chăn nuôi. Tuy nhiên, hạn chế đối với chăn nuôi nhỏ lẻ, gia trại là nằm chủ yếu trong khu dân cư khiến khả năng áp dụng KHCN để nâng cao chất lượng sản phẩm gặp khó khăn; thiếu sự liên kết giữa các cơ sở chăn nuôi, liên kết chuỗi với doanh nghiệp. Trong khi đó, các lò mổ thủ công, mất vệ sinh an toàn thực phẩm vẫn tồn tại trong khu dân cư mà chưa có các biện pháp kiểm soát hữu hiệu.

Ông Lê Xuân Công, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh cho biết: Trong khi chăn nuôi nông hộ phân tán, khó kiểm soát dịch bệnh thì ý thức người chăn nuôi chưa đồng đều. Nhiều hộ chăn nuôi còn chủ quan, lơ là, chưa tuân thủ nghiêm ngặt công tác thú y, vệ sinh chuồng trại, tiêu độc, khử trùng. Đâu đó vẫn có hiện tượng người chăn nuôi ham lợi mua con giống giá rẻ, không rõ nguồn gốc, không có giấy chứng nhận kiểm dịch. Thậm chí một số trang trại chăn nuôi quy mô lớn nhưng chuồng trại vẫn thô sơ, điều kiện vệ sinh kém, sử dụng thức ăn không đảm bảo quy chuẩn; việc cách ly, quản lý các phương tiện ra vào chưa chặt chẽ…, dẫn đến bệnh DTLCP “tấn công”. Hàng trăm tỷ đồng đã được chi ra để phòng, chống dịch và hỗ trợ các hộ chăn nuôi có lợn nhiễm bệnh buộc phải tiêu hủy, song dịch bệnh vẫn diễn biến khó lường, trong khi kinh phí ứng phó của một số địa phương đã cạn.

Rõ ràng, tình trạng dịch bệnh lây lan nhanh là hệ quả của chăn nuôi nhỏ lẻ, manh mún, thiếu tổ chức và nếu cứ để quy mô hộ chăn nuôi nhỏ lẻ phát triển tùy tiện theo kiểu mạnh ai nấy làm, thiếu sự quan tâm sát sao của các cơ quan chức năng trong việc rà soát, kiểm tra, giám sát thực hiện quy hoạch từ cơ sở, việc dẫn đến sự cố “vỡ trận” ngành chăn nuôi lợn sẽ tiếp diễn.

(Còn tiếp )

Bài ảnh Mai Liên