Xuất khẩu lao động “chui”và những rủi ro khó lường

09:10 | 14/10/2019
|

Kỳ II: Ẩn họa khôn lường


(Tiếp theo và hết)

Kỳ II: Ẩn họa khôn lường

Theo số liệu của Phòng Quản lý Xuất nhập cảnh (Công an tỉnh), từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh có 46 trường hợp xuất cảnh trái phép sang Trung Quốc, tăng 26 trường hợp so với cùng kỳ năm 2018. Nhiều địa phương để xảy ra tình trạng trên như các xã: Bàn Giản, Tử Du (Lập Thạch); Quang Yên (Sông Lô); Duy Phiên (Tam Dương)… Đáng chú ý, trong các năm các 2017, 2018, tỉnh có 2-3 trường hợp tử vong nơi xứ người nghi do bệnh lý.

Mỗi năm, Công ty cổ phần công nghệ cao Phúc Thái cung ứng cho thị trường lao động châu Âu, Nhật Bản, Đài Loan khoảng 500 nhân lực
Còn nhiều lao động xuất khẩu trái phép

Mặc dù các cơ quan có thẩm quyền đã tăng cường công tác nắm bắt thông tin, đẩy mạnh việc tuyên truyền các quy định của pháp luật, cũng như cảnh báo các nguy cơ, rủi ro người lao động có thể gặp phải khi xuất cảnh trái phép. Song, theo con số ghi nhận, tình hình vẫn chưa có dấu hiệu “giảm nhiệt”.

Lý do cơ bản bởi sức hấp dẫn của thị trường Trung Quốc vẫn được truyền tai nhau rằng: Các chủ doanh nghiệp bên đó hầu như không kén chọn lao động, không đòi hỏi trình độ, bằng cấp, chấp nhận hầu hết các độ tuổi, kể cả trên 50 và quan trọng nhất, người lao động có thể kiếm được thu nhập lên tới 12-13 triệu đồng/tháng. Chính bởi lẽ đó, dù cho phía Trung Quốc không cấp thị thực lao động cho người nước ngoài (nói chung), nhưng một số lượng không nhỏ công dân Việt Nam vẫn bất chấp nguy hiểm chọn con đường tiểu ngạch (xuất cảnh trái phép) để tìm việc làm bên kia biên giới.

Tuy nhiên, theo chia sẻ của những lao động “chui” sau khi trở về nước, để đạt được mức thu nhập đó không hề đơn giản, người lao động phải làm tăng ca nhiều giờ, trong điều kiện khắc nghiệt, đối mặt với nguy cơ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp mà không được hưởng bất cứ chế độ nào về bảo hiểm y tế.

Trường hợp không may bị bắt, có thể bị giam giữ từ 1-6 tháng. Với phụ nữ, gặp phải nguy cơ bị lừa bán làm vợ cho các gia đình nhiều thế hệ, hoặc bị cưỡng ép làm việc trong các động mại dâm.

Câu chuyện của chị Đỗ T. M., thôn Xuân Đán, xã Đồng Ích (Lập Thạch) là một ví dụ. Năm 1996, lúc đó chị M. 22 tuổi, vì tin lời của một người phụ nữ hứa sẽ tìm công ăn việc làm với mức lương cao ở bên kia biên giới nên chị đã nghe theo. Sang đến Trung Quốc, chị M. mới vỡ lẽ mình đã bị bán cho 1 người đàn ông ở đảo Hải Nam. Sau quãng thời gian 19 năm dài đằng đẵng, năm 2014 chị mới được trở về quê hương.

Tuy nhiên, sau đó, chị phải đối diện với một loạt khó khăn trong giao tiếp, tái hòa nhập cộng đồng, phải đi điều trị tâm lý vì rối loạn cảm xúc… Cho đến nay, dù sức khỏe đã ổn định, nhưng lúc nào chị cũng sống trong tâm trạng nhớ nhung khôn nguôi, lo lắng cho 2 đứa con của mình bên xứ người.

Trước thực trạng trên, Trung tá Trần Văn Thanh, Đội trưởng Đội 1, Phòng Quản lý Xuất nhập cảnh (Công an tỉnh) cho biết: "Các trường hợp xuất cảnh trái phép đều thuộc diện hoàn cảnh khó khăn, thuộc các vùng nông thôn, trình độ dân trí thấp, thiếu hiểu biết, chỉ nghe theo những lời dụ dỗ, giới thiệu mà không nắm rõ các quy định của nước sở tại, từ đó, khiến họ luôn phải đối diện với rất nhiều rủi ro".

Năm 2018, đơn vị đã phải tạo điều kiện cấp hộ chiếu nhanh cho 2 gia đình sang Trung Quốc để nhận thi thể người thân khi đi lao động bất hợp pháp. Tuy nhiên, để đưa được thi thể về nước, họ còn phải bỏ ra một khoản chi phí rất lớn, có khi lên đến gần 200 triệu đồng. Cơ hội đổi đời đâu chưa thấy, nhưng đã thấy hiện ra trước mắt hàng loạt những khó khăn chồng chất.

Thời gian tới, để có giải pháp ngăn chặn được tình trạng trên, bên cạnh việc tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền của các cơ quan chức năng thì rất cần sự vào cuộc, chung tay của toàn xã hội, đặc biệt là việc nâng cao vai trò, trách nhiệm của cấp chính quyền địa phương trong công tác hỗ trợ tư vấn, giải quyết việc làm cho người lao động.

Theo tìm hiểu của phóng viên, xã Tử Du (Lập Thạch) là một trong những địa phương vẫn để xảy ra tình trạng công dân đi lao động trái phép. Lý giải điều này, đồng chí Hà Thành Tích, Chủ tịch UBND xã cho biết: “Các trường hợp địa phương ghi nhận xuất khẩu trái phép sang Trung Quốc làm ăn trong thời gian qua chủ yếu nằm trong độ tuổi từ 25-30.

Mặc dù, một vài năm trở lại đây, tình hình kinh tế-xã hội của địa phương có nhiều khởi sắc, người dân dễ dàng hơn trong việc tìm kiếm việc làm với thu nhập ổn định từ 5-6 triệu đồng/tháng. Song, vẫn còn nhiều thanh niên trẻ tuổi kỳ vọng vào việc tìm kiếm công việc lương cao mà không phải vất vả nên đã tìm mọi cách để sang Trung Quốc lao động.

Dù chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm đến công tác quản lý, tạo điều kiện cho người lao động nhưng theo quy định của Luật Cư trú năm 2013, mọi công dân (không thuộc diện cấm đi khỏi nơi cư trú theo luật) khi rời khỏi địa phương không phải làm thủ tục khai báo tạm vắng nên công tác quản lý nhân khẩu với các đối tượng đi làm ăn xa của địa phương gặp những khó khăn, hạn chế nhất định, rất khó kiểm soát thông tin”.

Nên đi xuất khẩu lao động theo đường chính ngạch

Trong những năm gần đây, để tạo điều kiện cho người lao động được hưởng mức lương, thu nhập cao, tỉnh ta tạo nhiều chính sách hỗ trợ cho người lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài. Song, con số ghi nhận theo đường chính ngạch vẫn chưa ở mức lý tưởng, bởi nhiều người cho rằng, có những điều kiện khắt khe về trình độ, độ tuổi, học phí, gây khó khăn cho người lao động. Vậy trên thực tế, đây có phải sự thực?.

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Xuân Trọng, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần công nghệ cao Phúc Thái, phường Liên Bảo (Vĩnh Yên) khẳng định: “Hoàn toàn không có những yếu tố gây bất lợi cho người lao động. Với vai trò là đơn vị chuyên cung cấp các dịch vụ tư vấn du học, xuất khẩu lao động, chúng tôi luôn lựa chọn đối tác tin cậy, nhằm đảm bảo công dân khi đi xuất khẩu lao động được hưởng các chế độ, mức lương, vị trí công việc theo đúng cam kết trong hợp đồng, phù hợp với pháp luật nước sở tại.

Hiện, chúng tôi vẫn thường xuyên nhận đào tạo lao động có độ tuổi 40 để cung cấp cho thị trường châu Âu và Đài Loan.

Riêng tại Nhật Bản, các lao động chỉ cần nằm trong độ tuổi từ 18-35, tốt nghiệp cấp 3, đảm bảo sức khỏe, không mắc các bệnh lây nhiễm, bệnh xã hội. Mức lương tại các thị trường này rất hấp dẫn, từ 30-50 triệu đồng/tháng, sau khi hết thời hạn lao động (3 năm) người lao động có thể tích lũy được số tiền hơn 700 triệu đồng.

Bên cạnh đó, quá trình đào tạo tại công ty cũng chỉ mất từ 4-6 tháng để học tiếng, kỹ năng giao tiếp, văn hóa ứng xử. Sau khi trúng tuyển, được các doanh nghiệp nước ngoài ký hợp đồng, đi lao động. Người lao động không những được tỉnh cho vay vốn (lãi suất thấp) mà còn hỗ trợ chi phí từ 12-15 triệu đồng. Tính ra, đến khi đi làm, người lao động phải bỏ ra chi phí không đáng kể, được làm việc trong môi trường thuận lợi, thu nhập ổn định”.

Như vậy, xét một cách toàn diện, việc đào tạo, xuất khẩu lao động đang là xu hướng phát triển, không chỉ giúp người dân có thể tiếp cận được các nguồn thông tin chính thống, được nhận sự hỗ trợ của tỉnh và được đào tạo một cách căn bản, đầy đủ thì đây cũng là một trong những hướng đi đúng đắn giúp người dân có cơ hội cải thiện, nâng cao đời sống.

Hiện nay, tại sao ở nhiều địa phương trên cả nước, số lượng người tìm đến các công ty xuất khẩu lao động chưa đạt con số như kỳ vọng, lý do bởi không ít người đã chọn phải công ty xuất khẩu lao động không có uy tín, phải chịu chi phí rất cao cho cò mồi. Đến khi ra nước ngoài làm việc, công việc họ làm không đúng như cam kết trong hợp đồng (mức lương, vị trí công việc không thỏa đáng, phù hợp).

Điều này đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý của người lao động, khiến họ e dè, mất niềm tin vào các công ty xuất khẩu lao động và chọn con đường xuất khẩu “chui” để tự tạo ra cho mình cơ hội mà không lường trước những khó khăn, hiểm họa đang chờ phía trước.

Suy cho cùng, người lao động muốn đảm bảo tương lai lâu dài, không thể có tâm lý nóng vội, đốt cháy giai đoạn, cần tìm hiểu, chọn lựa thông tin cẩn thận, bởi thành công không đến một cách dễ dàng, nó đều phải trải qua đúng giai đoạn cần có cùng với sự nỗ lực, phấn đấu không ngừng của mỗi con người.

Bài, ảnh Hà Phương